วิเคราะห์ไฝ่รู้ประวัติศาสตร์ » ถกประวัติศาสตร์ สมเด็จพระเพทราชาประสูติที่กรุงเก่าไม่ใช่ที่สุพรรณบุรี

ถกประวัติศาสตร์ สมเด็จพระเพทราชาประสูติที่กรุงเก่าไม่ใช่ที่สุพรรณบุรี

4 มิถุนายน 2018
139   0

สมเด็จพระเพทราชาทรงเป็นกษัตริย์พระองค์หนึ่งในสมัยอยุธยา

พระนามของพระองค์ที่ปรากฏในพระราชพงศาวดารว่า สมเด็จพระมหาบุรุษ” ในพระราชพงศาวดารฉบับพระจักรพรรดิพงศ์ (จาด) ซึ่งเป็นฉบับที่ชำระในสมัยปลายกรุงศรีอยุธยากล่าวถึงประวัติพระองค์ก่อนรับราชสมบัติว่า พระองค์ทรงขี่ช้างไล่ม้าล่อ เท่านั้น ด้วยเหตุนี้เราจึงจำเป็นที่ต้องอาศัยหลักฐานชาวตะวันตกในการสืบค้น

สมเด็จพระเพทราชาในหลักฐานเอกสารตะวันตก
ในบันทึกความทรงจำของ บาทหลวง เดอะแบส ได้กล่าวถึงพระองค์ว่า “เขาเป็นผู้ที่ได้รับความโปรดปรานจากในหลวงมากที่สุด เขาผู้นี้เป็นบุตรชายของพระนมคนหนึ่งของในหลวง พื้นเพเป็นคนสามัญ แต่ได้รับการเลี้ยงดูร่วมกันกับในหลวงแต่เยาว์วัยและเป็นคนเฉลียวฉลาดอยู่”
ในจดหมายเหตุของลา ลูแบร์ ได้กล่าวถึงพระองค์ว่า “ตัวท่านเองหรืออกหลวงสุรศักดิ์บุตรของท่านอาจอ้างสิทธิในราชบัลลังก์ได้อยู่ หากว่าคนใดคนหนึ่งยังมีชีวิตอยู่เมื่อพระมหากษัตริย์ซึ่งผ่านพิภพอยู่ในปัจจุบันนี้เสด็จสวรรคตแล้ว มารดาของออกพระพิพิธราชาเป็นพระนมของพระมหากษัตริย์รัชกาลปัจจุบัน”
ใน จดหมายเหตุแกมป์เฟอร์ กล่าวว่า “พระนารายณ์ทรงรักใคร่นับถือพระเพทราชาเป็นพระสหายอันสนิทของพระองค์อยู่เสมอ และพระเพทราชาผู้นี้เป็นบุตรของภคินีของพระองค์”

 

พระมารดาของสมเด็จพระเพทราชาเป็นเชื้อวงศ์

จากหลักฐานดังกล่าวที่ยกมานั้น กล่าวตรงกันคือ พระมารดาของสมเด็จพระเพทราชาทรงเป็นพระนมของสมเด็จพระนารายณ์ ซึ่งตำแหน่งพระนมพระราชโอรสพระราชธิดาที่ปรากฏหลักฐานในสมัยรัตนโกสินทร์ต่างก็เป็นประยูรญาติข้างพระอัครมเหษีทั้งสิ้น ดังนั้นฐานะของพระมารดาของพระองค์จึงควรที่เข้าข่ายเป็นพระประยูรญาติได้ ดังนั้นการที่บาทหลวงเดอะแบสกล่าวว่า พระองค์พื้นเพธรรมดาจึงไม่น่าใช่ เพราะราชสำนักคงจะไม่ยอมให้เลี้ยงพระราชโอรสร่วมกับคนสามัญคนสามัญชน
ถ้าพิจารณาจากเจ้าแม่วัดดุสิตหรือแม่ของเจ้าพระยาโกษาเหล็กและเจ้าพระยาโกษาปานซึ่งก็เป็นพระนมของสมเด็จพระนารายณ์ ตามเรื่องเล่าสืบทอดมาเจ้าแม่วัดดุสิตเป็นหม่อมเจ้าในราชวงศ์เดิม ดังนั้นการที่แกมป์เฟอร์จะระบุว่า พระมารดาของพระองค์เป็นพระภคินีในสมเด็จพระนารายณ์ก็พอฟังดูเข้าทีว่าอย่างน้อยก็น่าจะเป็นเชื้อวงศ์อยู่
อนึ่งจากพระนามก่อนเสวยราชสมบัติ คือ “พระเพทราชา” ยิ่งชวนให้น่าคิดว่า ทินนามของขุนนางครั้งกรุงเก่าจะไม่พบที่ด้วยคำว่าราชา นอกเสียจากตำแหน่งเจ้าราชนิกูลและเจ้านาย เช่น พระพิเทหราชา พระอินทราชา เป็นต้น ด้วยเหตุนี้จึงชวนให้คิดได้ในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์พระองค์ทรงเข้าข่ายเจ้าราชนิกูล ประกอบพระขนิษฐาของพระองค์ได้ดำรงตำแหน่งที่ท้าวศรีจุฬาลักษณ์พระสนมเอกในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์ จึงเป็นการย้ำให้เห็นว่าเชื้อสายข้างพระราชมารดาของพระองค์สูงศักดิ์ในระดับหนึ่ง

พระมารดาของสมเด็จพระเพทราชาคือเมียพระราชทาน
ถ้าพิจารณาจากหลักฐานพระราชพงศาวดารสมเด็จพระเพทราชาสวรรคตเมื่อพระชนมายุได้ 66 พรรษา ในปี พ.ศ.2246 แสดงว่าพระองค์ต้องประสูติเมื่อสมเด็จพระเจ้าปราสาททองเสวยราชสมบัติแล้ว จึงชวนให้คิดได้ว่า ถ้าพระราชบิดาของพระองค์ไม่ใช่บุคคลที่ฐานกำลังอำนาจในระดับสูง ราชสำนักจะยอมให้เชื้อวงศ์จะมาเสกสมรสด้วย จะเป็นไปได้หรือไม่ว่าพระมารดาของพระองค์คือเมียพระราชทานเพราะพระราชบิดาองพระองค์ทำความดีความชอบช่วยสมเด็จพระเจ้าปราสาททองเสวยราชย์

 

สมเด็จพระเพทราชาประสูติที่กรุงเก่า

ในพระราชพงศาวดารระบุว่าเมื่อสมเด็จพระเพทราชาเสวยราชสมบัติแล้ว โปรดให้ยกบ้านหลวงเป็นพระอารามนามว่า วัดบรมบรมพุทธาราม
ถ้าพิจารณาจากตำแหน่งวัดบรมพุทธารามนั้นก็ตั้งริมมหารัถยา(ถนนแห่พระราชสาส์น)และใกล้กับพระราชวังหลวงมาก ซึ่งถ้าเทียบกับตำแหน่งวัดไชยวัฒนารามซึ่งเป็นบ้านเดิมของสมเด็จพระเจ้าปราสาททองก่อนราชสมบัติยังตั้งอยู่นอกกำแพงพระนคร ดังนั้นจึงเป็นย้ำให้เห็นถึงสถานภาพของสมเด็จพระเพทราชาก่อนเสวยราชสมบัติต้องอยู่ในระดับสูง
ปัญหาที่ตามมาคือ สมเด็จพระเพทราชาประทับที่บริเวณวัดบรมพุทธารามตั้งแต่เมื่อใด แต่อย่างน้อยพระองค์จะต้องมาประทับตั้งแต่ช่วงวัยหนุ่ม ทั้งเพราะ ปรากฏหลักฐานว่าพระองค์เคยออกผนวชที่วัดพญาแมน ใกล้กับคลองสระบัวด้านทิศเหนือของเกาะกรุง
ถ้าคิดว่าพระมารดาของพระองค์คือเชื้อวงศ์และเป็นแม่นมสมเด็จพระนารายณ์ และพระบิดาของพระองค์เป็นข้าราชการที่ทำคุณความชอบสูง จึงยิ่งชวนให้คิดว่าสมเด็จพระเพทราชาประสูติที่บริเวณวัดบรมพุทธาราม ด้วยเหตุนี้เมื่อพระองค์ขึ้นเสวยราชสมบัติจึงสร้างพระอารามทับที่ประสูติ เหมือนดั่งกรณีของ สมเด็จพระเจ้าเสือสถาปนาวัดโพธิ์ประทับช้างบริเวณที่ประสูติ พระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 2 สถาปนาวัดอัมพวันเจติยารามบริเวณที่ประสูติ
จากเหตุผลทั้งหมดที่กล่าวมาจึงชวนให้เชื่อได้ว่า สมเด็จพระเพทราชาประสูติที่กรุงเก่าไม่ใช่ที่สุพรรณบุรี